Author: Резида Анваровна

Гыйбрәтле язмышларны, ачы сабакларны кешелек дөньясы онытырга тиеш түгел. (Гарифуллина Зәкия апа китабыннан өзекләр)
	Мин дә яшьтән үк шигърияткә гашыйк идем. Матур итеп шигырьләр укырга ярата идем. Кем белә,язмыш миңа мөмкинлекләр биреп, югарырак укый алган булсам , кем белә... Ә бит минем институтта читтән торып уку – иң зур хыялым иде. Юк шул,язмыш безгә икенче төрлене әзерләгән булган, тормыш безне бик басты шул.
	Шулай да әле картлык көземдә булсада, шушы “Мөхәммәдия”мәдрәсәгә кереп белем алуымны үзем өчен зур бәхеткә саныйм.Картлык көземдә булса да хыялымны тормышка ашырдым дип уйлыйм. Бусы минем өчен бик тә әһәмиятле, чөнки инде хезмәт юлына нокта куйган кешегә иң кирәгедер, иң саваплысыдыр. Алган белемнәр белән гамәл кылырга язсын. Әмин.
	Мин 1937 елда, авыр ачлык елыннан соң 4нче бала булып дөньяга килгәнмен, шигыремдәгечә:
36 нчы елгы ачлыктан соң
 Без туганда һични булмаган,
“Ачлык” дигән ачы сынау белән
Туганда ук язмыш сынаган.
Ачлыктан соң бераз хәлләнгәч, БөекВатан сугышы башланган. Үзәкләргә үткән ачлыктан, терлек кебек бар үләнне авыз итеп, үҗәтләнә - үҗәтләнә үскән сугыш чоры балалары идек идек без.
Без бит еллар буе ипи валчыгы да күрми
Үлемгә үч итеп үлмәгән,
Авыр булган саен әрсезләнә барып
Язмыш сынавында чиләнгән
Ә аннан : ачлык тәмен байтак татып,сугыш белән иза чиккән. 44 тә мәктәпкә кереп, 7 нче классны авылда, 10нчы классны Чистайда тәмамладым.
 
Өлешләргә тигән балачак.
Сугыш зилзиләсе кызганмады, яшьне – картны
Аямады һич тә беркемне,
4 ел барган кәһәрләнгән сугыш
Ашады ул безнең бәгырьне
Безнең буын сугыш чоры буыны
Туры килде авыр елларга
Күпме ачлык ялангачлык күрдек
Күзләр ачылганда дөньяга.
Сугышларның үзен күрмәсәк тә, аны тоеп
Яшьле күзләр бик күп без күрдек.
Сугыш ярасына күнегеп, авырлыкны
Зурлар белән бергә кичердек.
Зурлар белән сугыш бетүен көттек
Сары сагыш белән йөзләрдә,
 Сабыйларга ул чак уен түгел
Икмәк керә иде төшләргә...
Әйе, ул балачак  авыр хәтирәләре безне гомер буена озатып килә, онытыла башлаганнарын да сискәндереп искә төшерә.
Галиҗәнәп кычыткан.
Утап йөргән чакта чүп үләнен
Чагып ала шунда кычыткан,
Ерак балачакларымны хәтерләтеп
“ Оныттыңмы мине, “ – ди сыман.
 Онытаммы соң сине, һич онытмыйм,
 Үзәкләргә үткән ачлыктан,
 Кәһәр суккан сугыш елларында
 Коткаручы син бит, кычыткан.
Өмет өзгән күңелләргә яз килүгә
Өмет бирә идең яңадан
Бакча буйларында шәмәхә яфракларың
Кабат күренүгә кычыткан.
  Ачка үлмәс өчен үҗәтләнеп
  Шыр шулпадан торган табактан,
  Тегәрҗептәй куллар кышык тотып
 Сезә иде сине кычыткан.
Күп ашады синең витаминны
Ул чакларда бездәй сабыйлар,
Кабартмасын ашап кычытканның
 Урман кисте апа – абыйлар.
Бугазларга кулын сузган чакта
Коткаручым син бит үлемнән,
Безнең буын сине һич онытмас
Бөек галиҗәнәп кычыткан.
 Корсакларны күп тутырдык синең белән
Булмаса да тамак туярлык,
Изгеләрдән – изге син, кычыткан,
Сиңа әле һәйкәл куярлык.
	Кеше олыгайган саен аның бала чагы, яшьлек еллары хәтеренә күбрәк төшә. Балачак никадәр авыр булса да, кеше баребер аны сагынып искә ала. Яшьлек дусларын сагына, олыгайган саен хәтирәләре яңара бара, чөнки кеше олыгайган саен шул хәтирәләре белән генә яши башлый. Менә мин дә шул хәтирәләрне илһам килгәндә йөрәгемнән шигырь юллары итеп чыгарырга тырышам. Билгеле минем шигырьләрем шагыйрьләрнеке кебек камилләшмәгән, чөнки аны һәркем сәләтенчә генә әйтә ала.
	Минем шигырьләремдә күбрәк минем балачагым. Балачагым хәтирәсе булып калган туган авылымның ул вакыттагы матур табигате, челтерәп аккан чишмәләре, тын гына аккан чип – чиста инешләре, шунда күлмәк итәкләре белән балык тотулар, комган – самовар ачулар. Ямь – яшел бәбкә үләннәре белән капланган тугайлар, шунда бишташ уйнаулар. Яшел чирәм белән капланган авыл урамнары, яңгырдан соң ыштан балакларын сызганып, урам буйлап чабулар:
Искә төшә су буенда
Бәбкә саклаган чаклар
Балчыгыннан бишташ ясап
Бишташ уйнаган чаклар.
Шул бишташны ясый – ясый
Чеби чыгарган куллар,
Чиләк – чиләк бәрәңгене
Инештә юган еллар.
Койма буйларында песи борчаклары ашаулар:
Койма буйларында куе үскән
Яшьләй таныш песи борчаклары,
Ачы – татлы хәтирәләр сеңгән,
Хәтерләтә бала чакларымны.
Түм түгәрәк песи борчаклары
Гүя сабый күзе
Хәтер белән кабат кайтып
Бала чагым карый төсле.
Кырга чыгып кузгалак, кырлык, көнбагыш сабаклары ашауларыбыз, бакча буйларыннан кычыткан җыюлар, ягар өчен елга буйларыннан кура җыюлар. Яз башында кырдан башак җыеп ашап, шешенеп үлгән сабыйлар – болар барысы да ул вакыттагы меңнәрчә балаларныкы кебек ачы язмышлы балачагым минем.
	Һәр кешенең үз язмышы булган кебек һәр буынның да уртак язмышы була. Безнең буын өчен ул - Бөек Ватан сугышы.
Бу буын язмышында – ачлык, ялангачлык, бихисап вакытсыз өзелгән гомерләр, толларның ачы күз яшләре, әтиләрен сагынып көтүче нарасыйлар,кимерчәктәй үсмерләрнең үгез белән бергә җигелеп сабан тартулары, хатын –кызларның 13 – 14 яшьлек кызларның малайларның кышлар буе ач – ялангач Берсут, Шәрәмәтнең колач җитмәслек наратларын кисә - кисә вакытсыз югалган яшьлекләре. Менә бу чор, бу буын кешеләренең өлешенә тигән ачы язмышлар.
Хәтер.
60 еллап вакыт узды сугыш бетүенә
Бик күп сулар инде актылар,
Тик ул еллар безнең күңелләрдә
Онытмаслык булып калдылар.
Ни узмаган кеше башларыннан
Ни күрмәгән адәм баласы,
Хәтер булып йөрәкләрдә сакланалар
Сугыш вакытының ярасы.
Хәтерләрдән ничек чыгара алсын
13-14 яшьлек сабыйлар
Ач-ялангач зәһәр суыкларда
Кышлар буе, урман кистеләр.
Һич тә чыкмый алар хәтереннән
Туздырмаска теләп колхозны,
Чапаларга җигелеп хатын- кызлар
Чистайлардан орлык ташуны.
Хәтереннән кем соң чыгара алсын
Сугыштан соң авыр елларны,
Көнне-төнгә яллап бер тиенсезгә
Кычытканны, шушы колхозны.
Хәтер булып күз алдына килә
Кара кайгы күргән аналар,
Ничә еллар сары сагыш белән
Бәгерь җимешләрен көткәннәр.
Җиләк төсле күпме яшь кызларның
Зая үтте гомер юллары,
Хәтер булып ничә еллар кайтты
Кайта алмый калган ярлары
Күпме ятимнәрнең гомер буе
Йөрәкләре булды яралы,
Якты хәтирәләр әткәйләрдән
Йөрәк түрләрендә сакланды.
Хәтереннән чыкмый тол хатынның
1-2 уч икмәк өчен дә
Сабыйларын калдырып уздыруын
Күпме гомерләрен төрмәдә
Ил язмышы кыл өстендә чакта
Башын салды күпме батырлар.
Алар даны мәңге онытмаска
Хәтер булып илгә кайттылар.
Хәтер хәтирәләр сугыш елларының
Язылганнар безнең күңелгә
Еллар узган саен яңаралар гына
Онытылмыйлар алар кечкенә.
 
 Газизләрдән газиз шул куллар.
		        Сугыш елларында яуга киткәч ир-егетләр
Ниләр генә эшләмәде нинди куллар,
Көче җитсә, җитмәсәлдә
Күп күтәрде авырлыкны ул мескеннәр.
Курчак кына уйный торган сабый куллар.
Яз җитүгә кырдан башак җыйды алар,
Яңа чыккан кычытканны капшадылар,
Сабыйларны үлән белән туендырды шушы куллар.
Җитлекмәгән кимерчәктәй үсмер кулы
Ягар өчен иңнәрендә салам тартты
Буразнадан үгез сөйрәп җәфаланды,
Кача-поса кул тирмәнен әйләндереп
Шушы куллар идән асларында ярма ярды.
Ярлар сөяр, балдак кияр нәфис куллар, кызлар кулы
Кышлар буе урман кисте, сөялләнде, катыланды
Шушы куллар трактор йөртте,
Дорфаланды майга батты.
Изгелләрдән изге булган ана кулы
Кырысланды, бар авырлык аңа калды,
Бала сөеп иркәләүче нәфис куллар
Үсмер белән урман кисеп, язгы судан чана тартты.
Сеңерләнгән йөгәрлексез картлар куллы,
Йортта булган бер мәшәкать бу кулларга инде калды,
Шыр сөякле мескен куллар -
Күпме үрде күтәртмәле чабаталар.
Яфрак кебек дерелдәүче әбиләрнең мәрхәмәтле изге кулы
Балаларын, оныкларын дога кылып яуга озатты.
Исәнлектә кайту сорап бер ходайдан
Шушы куллар дога белән ялвардылар.
Һәммәсе дә җиңү өчен өлеш керткән шушы куллар-
Изгеләрдән изге куллар,
Газизләрдән газиз куллар.
Бу гыйбрәтле язмышларны, ачы сабакларны кешелек дөньясы онытырга тиеш түгел. Ул кешеләргә үткән белән хәзергене чагыштырып, ялгышлардан саклану өчен, яшь буенча үткәннәргә күз салып, хәзергенең кадерен белү өчен кирәк.
Мин үземнең шигырьләремдә шушыларны яшь буынга җиткерәсем килә. Аларга тәрбияви яктан үземнең аз гынабулсада өлешемне кертә алсам, мин бик шат булыр идем дим.
Шигырьләрем минем... 
Ак кәгазьгә ак нур булып сузылса
Йорәгемнән чыккан хисләрем,
Сезнең өчен минем якыннарым,
Сезнең өчен дуслар-ишләрем.
Шигырьләрем минем сезнең өчен,
Чордашларым, уллар-кызларым,
Яхшылары яманнары белән
Шигыремдә үткән елларым.
Шигырь белән кайтып үткәннәргә
Эзләнәмен, яшьлек эзләрен
Онытмаслык хәтирәләр исән әле
Җитсәләр дә гомер көзләрем.
	Шигыремдә авыр балачагым
	Кабатланмас яшьлек елларым,
	Сикәлтәле, чоңгыллары белән
	Үтеп киткән гомер юлларым.
Анда минем ачы язмышларым,
Анда минем сары сагышым.
Шигыремдә кеше язмышлары
Алар өчен көеп янышым.
	Шигыремдә минем туган авылым
	Кырлардагы тургай тавышы,
	Иген иккән тырыш игенчеләр,
	Шигыремдә заман сулышы.
Җанга дәва эзлим мин алардан
Шигырьләрем минем сердәшем
Шигыремдә минем җан авзым
Шигыремдә йөрәк тибешем.
	Җаннарыма урын тапмаганда
	Шуларны мин укып юанам,
	Алар миңа яшәү көче бирә
	Аермасын Ходай алардан.
	Туган як, туган җир, туган тел –кешене кеше, халыкны милләт иткән иң изге төшенчәләрдер. Туган җирнең бөтен яме – үз ана телеңдә рәхәтләнеп сөйләшә алудадыр. Кеше иң беренче үз телен белергә тиеш. Әгәр син ана телеңне дә, милли культураңны да белмисең икән, синең татар булып исәпләнүеңнең нигә кирәге бар.	
Туган телем минем, газиз телем.
Туган телем минем, газиз телем
Милләтемнең син бит тоткасы
Атам-бабам меңәр еллап саклап,
Буыннардан калган мирасы.
	Туган телем минем, анам теле
	Шушы телдә телем ачылды,
	Язмышыма мең-мең рәхмәтле мин
	Биргән өчен миңа шул телне...
Авылыбызда “Чишмә бәйрәме” үткәрелде. Авылыбыз шагыйре, Чаллыдагы “Акбарс” мебель фабрикасының генераль директоры Нәкыйп Галимов үзенең балачактагы чишмәләрен яңартып, бик матур пар чишмә ясап, рәшәткәләр белән әйләндереп, зәвыклы итеп бизәп, ял итү өчен махсус урындыклар ясатып, ял итү паркы булдырды.
Авылдашым Нәкыйпкә.
Барча дусларыңны җыеп бергә
Бәйрәм ясарга дип кайткансың.
Синнән мирас – пар чишмәләр кала,
Бу – зур бәхет үзе, якташым.
Чишмә ясаучыны безнең халык
Олылаган гомер – гомергә.
Син үзең дә чишмәләрең кебек,
Җырлап килеп кердең күңелгә.
Мәңге бетмәс сәвап килер дигән
Чишмә хуҗасына диндә дә.
Башкарып ла чыктың изге эшне,
Күңел карый якты көннәргә.
Җырлый – җырлый агар чишмәләрең,
Яшьлегеңне искә төшереп.
Кендек каның тамган җирне зурлаганга
Һич онытмас сине кешелек!..